ПАСЕ заклікала змагацца з транснацыянальнымі рэпрэсіямі, у тым ліку шляхам санкцый

27 чэрвеня, Позірк. Парламенцкая асамблея Савета Еўропы (ПАСЕ) выступіла з асуджэннем транснацыянальных рэпрэсій.

У прынятай 25 чэрвеня рэзалюцыі “Процідзеянне транснацыянальным рэпрэсіям” адзначаецца, што “цяжкае становішча палітычных дысідэнтаў, журналістаў і праваабаронцаў, якія знаходзяцца ў выгнанні, не заканчваецца пасля таго, як у іх атрымліваецца пакінуць рэпрэсіўныя сістэмы сваіх дзяржаў паходжання”.

“Па меры таго як выпадкі замежнага ўмяшання становяцца ўсё больш частымі і сур’ёзнымі, аўтарытарныя рэжымы знаходзяць новыя спосабы падпарадкоўваць сабе сваіх апанентаў па-за ўласнымі межамі, — гаворыцца ў дакуменце. — Падобныя праявы транснацыянальных рэпрэсій — незалежна ад таго, ці выражаюцца яны ва ўжыванні гвалту або ў злоўжыванні законнымі механізмамі міжнароднай супрацы, — парушаюць прынцып вяршэнства права і дзяржаўны суверэнітэт, закранаюць правы чалавека асоб, якія сталі іх аб’ектам, і нясуць сур’ёзную пагрозу нацыянальнай бяспецы”.

ПАСЕ спаслалася на даныя праваабарончай арганізацыі Freedom House (FH), якая з 2014 года задакументавала “1.375 выпадкаў фізічных транснацыянальных рэпрэсій, здзейсненых 54 дзяржавамі паходжання, якія закранулі 107 дзяржаў знаходжання”. Найбуйнейшымі вінаватымі ў транснацыянальных рэпрэсіях FH называе Кітай, Турцыю, Расію, Таджыкістан, Егіпет, Туркменістан, Камбоджу, Узбекістан, Іран і Беларусь.

Асамблея прапанавала разумець пад транснацыянальнымі рэпрэсіямі “форму замежнага ўмяшання з боку дзяржавы, яе органаў” або звязаных з ёй асоб, скіраваную на тое, каб “запалохаць, прымусіць замаўчаць, пераследаваць, змусіць, выкрасці, нанесці шкоду, забіць асоб па-за дзяржаўнымі межамі, уключаючы палітычных дысідэнтаў, актывістаў, праваабаронцаў, журналістаў, палітычных апанентаў, прадстаўнікоў рэлігійных і этнічных меншасцяў, навукоўцаў, членаў дыяспар і эмігранцкіх супольнасцяў, а таксама іх сваякоў, незалежна ад іх грамадзянства”.

Сярод метадаў такіх рэпрэсій ПАСЕ называе “забойства, пагрозу ўжывання або ўжыванне гвалту; незаконную пазасудовую перадачу і (або) выкраданне; незаконнае электроннае або прамое назіранне; пераслед або незаконнае ўтрыманне пад вартай членаў сям’і ў дзяржаве паходжання; злоўжыванне законнымі механізмамі міжнароднай прававой супрацы (сістэма паведамленняў Інтэрпола, запыты на экстрадыцыю, механізмы ўзаемнай прававой дапамогі, захады па барацьбе з адмываннем грашовых сродкаў і фінансаваннем тэрарызму)”.

Метадамі транснацыянальных рэпрэсій таксама з’яўляюцца “публічнае і незаконнае раскрыццё персанальных звестак фізічнай асобы або арганізацыі для пераследу ці ўчынення пакутаў (доксінг), а таксама распаўсюд канфідэнцыйнай персанальнай інфармацыі; неабгрунтаванае прызнанне асобы тэрарыстам або экстрэмістам; абмежаванне свабоды перамяшчэння, уключаючы ануляванне пашпартоў і адмову ў наданні консульскіх паслуг; выкарыстанне стратэгічных судовых іскаў супраць удзелу грамадскасці; адвольная перашкода адмове асобы ад грамадзянства; фінансавыя рэпрэсіі, уключаючы пазбаўленне доступу да банкаўскіх і фінансавых паслуг, замарожванне рахункаў, адмову ў банкаўскім абслугоўванні ды інш.”.

На думку ПАСЕ, “пры пэўных абставінах” ахвяры транснацыянальных рэпрэсій, якія апынуліся ў няволі на падставе злоўжывання “чырвоным паведамленнем” Інтэрпола або запыту на экстрадыцыю, “могуць адпавядаць крытэрыям палітычнага вязня”. Дзяржавы, якія “адмаўляюцца ўлічваць палітычную матываванасць падобных запытаў”, варта разглядаць як “дзяржавы, якія садзейнічаюць транснацыянальным рэпрэсіям і падзяляюць адказнасць за парушэнні правоў чалавека, што здзяйсняюцца ў дачыненні да ахвяр”.

Асамблея заклікала ўсіх членаў Савета Еўропы, а таксама назіральнікаў і партнёраў арганізацыі “прыняць законы або іншыя раўназначныя нарматыўныя акты, скіраваныя на прадухіленне і процідзеянне транснацыянальным рэпрэсіям, уключаючы крыміналізацыю метадаў іх ажыццяўлення”.

Ім таксама варта прыцягваць вінаватых да адказнасці “ў максімальна магчымай ступені, прадугледжанай законам, у тым ліку праз адпаведныя міжнародныя механізмы крымінальнага правасуддзя, калі акты транснацыянальных рэпрэсій могуць утвараць міжнародныя злачынствы, якія трапляюць пад іх юрысдыкцыю”.

Транснацыянальныя рэпрэсіі трэба разглядаць як “абставіну, якая абцяжарвае адказнасць пры крымінальным пераследзе злачынстваў, здзейсненых у адпаведным кантэксце”.

Дзяржавам варта “выкарыстоўваць адрасныя санкцыі ў дачыненні да замежных службовых асоб, фізічных і юрыдычных асоб, датычных да актаў транснацыянальных рэпрэсій, выкарыстоўваючы заканадаўства кшталту “закона Магніцкага” або аналагічныя прававыя механізмы”.

Акрамя таго, неабходна выкарыстоўваць “усе наяўныя прававыя захады ў дачыненні да замежных дыпламатаў, консульскіх службовых асоб ды іншых замежных дзяржаўных службоўцаў, якія ўдзельнічаюць у транснацыянальных рэпрэсіях, уключаючы абвяшчэнне іх персонамі нон грата і ўвядзенне ў дачыненні да іх візавых абмежаванняў”.

ПАСЕ заклікала дзяржавы “прызначыць кампетэнтны нацыянальны каардынацыйны орган, адказны за палітыку па процідзеянні транснацыянальным рэпрэсіям (уключаючы маніторынг, падвышэнне дасведчанасці, узаемадзеянне з адпаведнымі супольнасцямі, рэгулярную справаздачнасць і міжнародную супрацу)”, а таксама “стварыць спецыяльныя механізмы паведамлення пра выпадкі транснацыянальных рэпрэсій, якія дазваляюць іх ахвярам звяртацца ў кампетэнтныя органы”, і “распрацаваць праграмы падрыхтоўкі супрацоўнікаў праваахоўных органаў, прысвечаныя прадухіленню, выяўленню, расследаванню і рэагаванню на выпадкі транснацыянальных рэпрэсій”.

Таксама варта стварыць “праграмы ўзаемадзеяння”, скіраваныя на “ўмацаванне даверу і эфектыўнай супрацы з супольнасцямі, якія зазнаюць рызыку транснацыянальных рэпрэсій, уключаючы дыяспары, палітычных дысідэнтаў, журналістаў у выгнанні і праваабаронцаў”.

Дзяржавам таксама неабходна “разгледзець магчымасць стварэння механізмаў, якія палягчаюць выдачу неабходных дакументаў, што пацвярджаюць асобу, і (або) праязных дакументаў ахвярам транснацыянальных рэпрэсій, чыя свабода перамяшчэння абмежаваная і якія законна пражываюць на тэрыторыі адпаведнай дзяржавы”.

“Гэта павінна прымяняцца ў выпадках, калі дзяржава паходжання адмаўляецца выдаваць або працягваць тэрмін дзеяння такіх дакументаў з мэтай прымусіць названых асоб вярнуцца ў краіну паходжання, дзе яны рызыкуюць зазнаць далейшы палітычна матываваны пераслед”, — гаворыцца ў рэзалюцыі.

Асамблея заклікала Еўрасаюз і Еўрапейскую службу знешніх дзеянняў уключыць меры па барацьбе з транснацыянальнымі рэпрэсіямі ў “санкцыйныя рэжымы; палажэнні аб абароне правоў чалавека (у прыватнасці, у гандлёвых пагадненнях ды іншых міжнародных інструментах); знешнюю палітыку; палітычны дыялог”.

ПАСЕ таксама заклікала Інтэрпол “узмацніць механізмы фільтрацыі, нагляду і незалежнай праверкі, якія прымяняюцца да паведамленняў і запытаў, што накіроўваюцца дзяржавамі-членамі”.