Былы пастаўшчык IKEA накіраваў з Беларусі ў РФ мэблі больш як на 30 млн долараў — БРЦ

8 кастрычніка, Позірк. З сакавіка 2023 года па травень 2025-га беларускі вытворца мэблі “Новус Індустры” — былы пастаўшчык IKEA — накіраваў з Беларусі ў Расію мэблі на суму больш як 30 млн долараў, гаворыцца ў новым матэрыяле Беларускага расследавальніцкага цэнтра (БРЦ).

Адзначаецца, што гаворка ідзе пра мэблю, якая вельмі падобная да мадэляў шведскага брэнда.

Галоўным пакупніком стала расійская кампанія “Сведста”, якая кіруе сеткай мэблевых крам “Гуд Лакк”. Паводле даных БРЦ, траціна кампаніі належыць беларусцы Івеце Бычковай, якая ў 2014–2020 гадах працавала ў “ВМГ Індустры”. Гэтую кампанію ў 2009 годзе стварыла ў Магілёўскай вобласці літоўская VMG Group, якая да 2019-га стала найбуйнейшым сусветным пастаўшчыком IKEA.

У сакавіку 2023 года “ВМГ Індустры” перайменавалася ў “Новус Індустры”. Паводле даных Адзінага дзяржаўнага рэгістра (АДР), сярод саўладальнікаў “Новус Індустры” значацца тры літоўскія кампаніі. Дзве ўваходзяць у VMG Group, хоць іх сукупная доля невялікая — 0,028%. Пры гэтым амаль усім прадпрыемствам да восені 2026 года праз іншыя кампаніі валодаў адзіны ўласнік VMG Group — літоўскі бізнесмен Сігітас Паўлаўскас, адзначае БРЦ.

93% долі “Новус Індустры” запісаныя на зарэгістраваную ў Нідэрландах Novus International Holdings, яшчэ 6% — на кіпрскую Pronovus Holdings. Да верасня 2026-га Pronovus Holdings належала Паўлаўскасу.

Адзначаецца, што пасля сыходу IKEA з Беларусі і РФ выручка “Новус Індустры” скарацілася амаль утрая — з 387,4 млн беларускіх рублёў у 2021 годзе да 143 млн у 2025-м. Паводле даных пра пастаўкі, якія вывучыў БРЦ, на Расію прыпадала каля чвэрці выручкі прадпрыемства ў 2023 годзе і каля траціны ў 2024-м. У тым жа годзе партал Office Life паведамляў, што “Новус Індустры” накіроўвала ў Расію 70% выпускаемай прадукцыі.

Пры гэтым, як высветліў БРЦ, пасля таго як літоўскі VMG Group абвясціў аб прыпыненні працы ў Беларусі, яго кампаніі працягнулі гандляваць з “Новус Індустры”.

У 2024 годзе літоўская Eurovesta, якая ўваходзіла на той момант у холдынг VMG Group, атрымала ад беларускага прадпрыемства тавараў на 475 тыс. еўра, а ў 2023–2024 гадах паставіла яму тавараў на 1,86 млн еўра. Кампанія Klaipėdos mediena паставіла мэблевых камплектуючых яшчэ на 154 тыс. еўра.

У каментарыі БРЦ прадстаўнікі VMG Group заявілі, што гэтыя здзелкі тычыліся драўніны, драўняных кампанентаў, мэблевай фурнітуры і камплектуючых і не адносіліся да прадукцыі, вырабленай для IKEA.

У холдынгу таксама паведамілі, што напрыканцы 2024 года кампанію Eurovesta прадалі — яна выйшла з VMG Group. Пры гэтым, згодна з атрыманымі БРЦ данымі, яе бенефіцыярам застаецца Паўлаўскас.

Журналісты таксама высветлілі, што прадукцыя “Новус Індустры” прадавалася за межамі Расіі. У лютым 2025 года “Сведста” паставіла мэблю ў Абхазію (рэгіён Грузіі, які лічыць сябе незалежнай дзяржавай і прызнаецца РФ). Акрамя таго, мэблю беларускай вытворчасці расследавальнікі выявілі ў краме, якая прапаноўвала дастаўку на акупаваную Расіяй тэрыторыю Украіны. Як мінімум адну пастаўку сама “Новус Індустры” ажыццявіла ў Польшчу ўжо пасля ўведзенай ЕС у ліпені 2024 года забароны на імпарт беларускай мэблі.

У IKEA заявілі БРЦ, што “Новус Індустры” больш не мае права выкарыстоўваць таварныя знакі, дызайны, тэхнічныя чарцяжы ды іншыя матэрыялы кампаніі. Пры гэтым IKEA паведаміла, што праверыла сувязі “Новус Індустры” і VMG Group і не выявіла парушэнняў закона, санкцый або кодэкса паводзін пастаўшчыкоў IKEA.

Расследаванне падрыхтавалі БРЦ сумесна з літоўскім парталам 15min.lt, грузінскім медыя monitori.ge і расследавальніцкай праграмай Kalla Fakta шведскага тэлеканала TV4 пры ўдзеле ініцыятывы “Рабочы Рух” і пры падтрымцы “Кіберпартызан”.

12 снежня 2022 года Аляксандр Лукашэнка заявіў, што яго патрабаванне пра нацыяналізацыю замежных прадпрыемстваў, уласнікі якіх сышлі з беларускага рынку, распаўсюджваецца ў тым ліку на вытворчасці міжнароднай кампаніі IKEA.

“Ах, IKEA!.. Да пабачэння! Мы гэтыя зэдлікі, крэслы ды іншае зробім. Або дэталі для ложкаў. Яны ж у асноўным дэталі для кухні, для ложкаў, мэблі рабілі. Што, мы не можам зрабіць? Тым больш яны ж нічога не забралі і людзі засталіся, — цытавала Лукашэнку яго прэс-служба. — Сышоў гаспадар — ну і ідзі. На рынку попыт прыстойны, на тым жа рынку ў Расіі, Беларусі і гэтак далей мы можам вырабляць гэтыя дэталі і ім пастаўляць, як пастаўлялі”.

Пра планы сысці з Беларусі ўслед за РФ (пасля пачатку поўнамаштабнай вайны з Украінай) IKEA заявіла ў сакавіку 2022 года. Літоўскі холдынг VMG Group, які інвеставаў у дрэваапрацоўчую прамысловасць у партнёрстве з IKEA, прыпыніў дзейнасць у краіне ў чэрвені таго ж года.

У апублікаваным у лістападзе 2022 года расследаванні нямецкай газеты taz і французскага анлайн-выдання Disclose сцвярджаецца, што пастаўшчыкі рознічнай сеткі з Беларусі (тэкстыльнае прадпрыемства “Магатэкс”, мэблевае “Івацэвічыдрэў”, холдынг арганізацый дрэваапрацоўчай прамысловасці Borwood (штаб-кватэра ў Мінску), куды ўваходзяць прадпрыемствы “БР-Вуд” (Бабруйск), “БР-Форэст” (Барысаў), “Віцебскдрэў”, выкарыстоўваюць працу зняволеных.

У адказе на запыт “Позірку” IKEA не прызнала выкарыстання працы беларускіх вязняў.

Нідэрландская кампанія, заснаваная ў Швецыі ў 1943 годзе, IKEA прыйшла на беларускі рынак у 1999 годзе, а ў 2007-м у Нідэрландах адкрылася фірма Ingka Belarus BV (Ingka — юрыдычная назва IKEA, паводле імя заснавальніка Інгвара Кампрада). Закупкі ў Беларусі выраслі са 130 млн еўра ў 2018 годзе да 300 млн — у 2021-м.