Вярхоўны суд прызнаў памерлага 25 гадоў таму Антанаса Гяцавічуса вінаватым у генацыдзе беларускага народа

24 красавіка, Позірк. Вярхоўны суд 24 красавіка прызнаў памерлага Антанаса Гяцавічуса вінаватым па арт. 127 Крымінальнага кодэкса (генацыд) без прызначэння пакарання, паведамляе прэс-служба Генеральнай пракуратуры.

Як заявіў старэйшы пракурор па асаблівых даручэннях упраўлення ГП Міхаіл Кавалёў, у задавальненні запытаў аб наданні прававой дапамогі літоўскі бок адмовіў. “Ад цяперашняга Вільнюса іншага і не чакалі. Хоць спадзяваліся, што розум пераможа”, — заявіў ён.

Акрамя таго, паводле слоў Кавалёва, Канада адмовілася даць інфармацыю пра крымінальны пераслед абвінавачанага, спаслаўшыся на “дзяржаўную палітыку”.

Паводле сцвярджэнні пракурора, “доказаў вінаватасці і без таго хапае”: “Яны ўсё ў матэрыялах справы. А яшчэ апавяданні, інтэрв’ю і кнігі тых жа літоўскіх журналістаў, у якіх — у фарбах злачынства забойцаў з батальёна, у тым ліку злачынствы самога Гяцавічуса. Да прыкладу, на сайце англійскага выдання The Independent быў апублікаваны артыкул “Шматаблічны ваенны злачынец з завуаляваным мінулым” — пра жыццё Гяцавічуса ў Германіі. У ёй таксама прыведзена інтэрв’ю салдата 2-га (12-га) батальёна Ёзаса Алексінуса, дзе ён дае паказанні ў дачыненні да фігуранта”.

5 лютага генеральны пракурор Дзмітрый Гара накіраваў справу ў ВС, які пачаў яе разгляд 18 красавіка.

У абвінаваўчым акце адзначалася, што Гяцавічус, які супрацоўнічаў з нацыстамі, узначальваў “адзін з узводаў першай роты 12-га ахоўнага батальёна“. Яго справа склала 17 тамоў.

Згодна з матэрыяламі справы, Гецявічус на тэрыторыі Мінска і Мінскай вобласці “шляхам расстрэлаў з агнястрэльнай баявой зброі, павешання і пахавання жыўцом супрацьпраўна пазбавіў жыцця не менш за 6.012 чалавек, уключаючы 31 заведама малалетняе дзіця, у тым ліку асоб, якія знаходзяцца ў бездапаможным стане, і заведама састарэлых“.

Паводле адкрытых крыніц, Гяцавічус нарадзіўся ў 1916 годзе, памёр у 2001-м у Эдынбургу (Шатландыя, Вялікабрытанія). У міжваенны перыяд служыў у літоўскай арміі. Пасля нападу Германіі на СССР у пачатку жніўня 1941 года ўступіў у новаўтвораны 12-ы літоўскі батальён шуцманшафта ў Каўнасе. У званні лейтэнанта прыняў камандаванне адным з узводаў, затым быў камандзірам роты. Батальён браў удзел у ліквідацыі яўрэйскіх гета ў акупаванай Літве, а з восені 1941 года — у Беларусі. Пазней вёў баі супраць савецкіх партызан.

У 1943 годзе Гяцавічус быў пераведзены ў Італію, дзе здаўся ў палон амерыканцам.

У другой палове красавіка 1945 года ўжо ў складзе польскіх фарміраванняў ён удзельнічаў у наступе на нямецкія пазіцыі. За ўдзел у баявых дзеяннях у Італіі быў узнагароджаны Крыжам доблесці. Служыў у Італіі да верасня 1946-га, а пасля дэмабілізацыі пасяліўся ў Вялікабрытаніі.

У Эдынбургу працаваў інжынерам у кіраванні дзяржаўнымі шахтамі. Атрымаў брытанскае грамадзянства і змяніў імя на Антон Гекас.

У 1986 годзе стала вядома пра яго ваеннае мінулае, і яму было прад’яўлена абвінавачванне ў ваенных злачынствах, якія пазней былі пацверджаныя шатландскім судом. Інфармацыі аб вынясенні якога-небудзь прысуду яму няма.

Гэта сёмая справа ў дачыненні да памерлых за генацыд. У 2024-2026 гадах па арт. 127 вінаватымі прызнаныя Уладзімір Катрук, Канстанцін Смоўскі, Сямён Серафімавіч, Восіп Вінніцкі, Аляксандр Ярмольчык і Ганс Ойген Зіглінг. Пакаранне ва ўсіх выпадках не прызначалася, паколькі ўсе фігуранты ўжо памерлі.

У 2021 годзе быў прыняты закон “Аб генацыдзе беларускага народа” (у красавіку таго ж года была ўзбуджаная крымінальная справа па факце генацыду беларускага народа). Пры гэтым пад беларускім народам “для мэт гэтага закона разумеюцца савецкія грамадзяне, якія пражывалі на тэрыторыі Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі ў перыяд Вялікай Айчыннай вайны і (або) пасляваенны перыяд” (да 31 снежня 1951 года).

За “адмаўленне генацыду беларускага народа” арт. 130² КК прадугледжвае адказнасць у выглядзе 5 гадоў зняволення, за паўторнае парушэнне — ад 3 да 10 гадоў.

17 ліпеня 2023 года Аляксандр Лукашэнка падпісаў закон “Аб змене Крымінальна-працэсуальнага кодэкса”, які дазваляе пераследваць памерлых у крымінальным парадку.

Генпракуратура з 2021 года расследуе крымінальную справу аб генацыдзе беларускага народа. Наратыў актыўна выкарыстоўваецца дзяржпрапагандай, у тым ліку для пераследу іншадумцаў. Удзельнікі пратэстаў супраць фальсіфікацыі вынікаў прэзідэнцкіх выбараў-2020 на карысць Лукашэнкі прыраўноўваюцца да памагатых нацыстаў.