Вызвалены і вывезены ў Польшчу палітвязень Анджэй Пачобут (абнаўляецца)

28 красавіка, Позірк. Вызвалены і вывезены з Беларусі ў Польшчу журналіст, актывіст польскай меншасці Анджэй Пачобут.

На мяжы з Польшчай паміж краінамі адбыўся “шпіёнскі” абмен паводле формулы “5 на 5”.

18:09. У інтэрв’ю Gazeta Wyborcza Пачобут паведаміў, што сёння яго разбудзілі ў 3 гадзіны ночы. “Мне сказалі, што мяне пераводзяць. Добра, я думаў, што патраплю ў турму строгага рэжыму ў Магілёве, і нават радаваўся гэтаму, бо ўмовы там былі лепшыя, чым у Наваполацку. Але я здзівіўся, калі мне сказалі забраць свае рэчы“, — сказаў Пачобут. Паводле слоў журналіста, спачатку ён адмовіўся ехаць у Польшчу: “Я папрасіў гарантыі, што мне дазволяць вярнуцца. Яны прывялі чыноўніка з Адміністрацыі прэзідэнта і патэлефанавалі польскаму часоваму паверанаму ў справах. Я спытаўся, ці магу я вярнуцца ў Беларусь. Ён пацвердзіў гэта. Беларускія чыноўнікі таксама пацвердзілі гэта“.

Пачобут паведаміў, што два гады жыў з адкрытым круглы год акном, а ў 2021 годзе яго змяшчалі ў камеру для прыгавораных да смяротнага пакарання: “Яны думалі, што запалохаюць мяне, зломяць, але я не зламаўся“. Па словах Пачобута, зараз ён важыць 74 кг, тры гады таму было 93.

17:28. Канцылярыя прэм’ер-міністра Польшчы пацвердзіла вызваленне манаха-кармеліта Гжэгажа Гавела. Яшчэ адзін вызвалены — “беларус, які супрацоўнічаў з польскімі спецслужбамі“. Яго імя не называецца.

17:00. Лідар неафіцыйнага Саюза палякаў Анжаліка Борыс, якая пражывае ў Беларусі, паведаміла, што на Пачобута не накладваліся абмежаванні ў пытанні вяртання на радзіму. “Такія запэўненні мы сёння пачулі з Анджэем [на пагранпераходзе] у Белавежы“, — дадала яна. На першай фатаграфіі вызваленага Пачобута бачна, як ён трымае ў руцэ беларускі пашпарт. Шмат якіх палітвязняў вывозілі з краіны без пашпартоў, толькі з часовымі даведкамі. Сам Пачобут, як неаднаразова паведамлялася са спасылкай на яго самога, адмаўляўся пакідаць Беларусь у абмен на вызваленне. Першым жа пытаннем, з якім ён звярнуўся да прэм’ер-міністра Дональда Туска, які прыбыў на мяжу, была тэма вяртання. Кіраўнік польскага кабінета адказаў, што Пачобут вольны чалавек і вырашае сам.

16:55. “Цудоўнай навіной“ назвала вызваленне Пачобута прэзідэнт Еўрапейскага парламента Раберта Метсола. “Вельмі рада бачыць на волі лаўрэата прэміі Еўрапарламента [“За свабоду думкі“] імя Сахарава Анджэя Пачобута!“ — напісала яна.

16:45. “Анджэй Пачобут, палітычны зняволены рэжыму Лукашэнкі, кавалер Ордэна Белага Арла, на волі!“ — заявіў прэзідэнт Польшчы Караль Наўроцкі. Ён падзякаваў прэзідэнту ЗША Дональду Трампу за садзейнічанне ў вызваленні журналіста. Наўроцкі заявіў, што Пачобут — “чалавек, які даказаў, наколькі моцная польская ідэнтычнасць, прыхільнасць польскім каштоўнасцям, і які заплаціў за гэта вельмі высокую цану ў цяжкай турме рэжыму Лукашэнкі“. Ён запрасіў Пачобута ў прэзідэнцкі палац пасля завяршэння працэсу адаптацыі, каб уручыць яму галоўную польскую ўзнагароду.

16:35. Джон Коўл падзякаваў Аляксандру Лукашэнку за гатоўнасць да “канструктыўнага ўзаемадзеяння з ЗША”. Паводле яго слоў, “гэты гістарычны вынік стаў магчымы дзякуючы лідарству прэзідэнта Трампа, намаганням Крыса Сміта і яго каманды ў Дзярждэпартаменце, а таксама цеснай каардынацыі з шэрагам давераных партнёраў”. “Мы дзякуем Польшчы, Малдове і Румыніі за іх неацэнную падтрымку ў гэтай працы”, — дадаў Коўл.

16:12. Міністр замежных спраў Польшчы Радаслаў Сікорскі і спецпрадстаўнік прэзідэнта ЗША Дональда Трампа па Беларусі Джон Коўл далі ў Варшаве прэс-канферэнцыю з нагоды вызвалення Пачобута. “Шаноўнае спадарства, радуемся, ён у нас! — сказаў Сікорскі. — Праз 1.860 дзён зняволення ва ўмовах строгага рэжыму наш гераічны суайчыннік, вязень справы свабоды Анджэй Пачобут знаходзіцца ў Польшчы цэлы і здаровы. Гэта цудоўны дзень. Гэта прыклад цеснага польска-амерыканскага саюза. Гэты дзень не быў бы магчымы без прэзідэнта Дональда Трампа, яго рашэння і яго спецыяльнага пасланніка спадара Коўла, а таксама цэлай каманды Дзярждэпартамента. Хачу сардэчна падзякаваць усім, хто прыняў удзел у гэтай аперацыі, перш за ўсё супрацоўнікам нашых спецслужбаў, а таксама кіраўніцтва Міністэрства юстыцыі, пракуратуры, супрацоўнікам МЗС, якія ў супрацоўніцтве з польскімі і амерыканскімі інстытуцыямі і інстытуцыямі некаторых іншых дзяржаў, якія скаардынавалі свае дзеянні, змаглі дайсці да сённяшняга абмену“.

“Анджэй Пачобут не адзіны вызвалены паляк, але ўсе мы ведаем, што ён сімвал прыхільнасці да польскасці, а таксама да свабоды СМІ і журналістаў“, — заявіў кіраўнік польскага знешнепалітычнага ведамства.

Сікорскі выказаў надзею, што вызваленне Пачобута дапаможа перазагрузцы польска-беларускіх стасункаў, аднак ініцыятыва ў гэтым пытанні належыць Лукашэнку. “Я не хачу даваць пустых абяцанняў, таму што падобныя „ілжывыя світанкі“ ўжо здараліся“, — сказаў міністр.

Джон Коўл паведаміў, што збіраецца з чарговым візітам у Беларусь “праз два-тры тыдні“, перадае DW. Ён падкрэсліў, што ЗША скіраваныя на вызваленне ўсіх палітвязняў.

16:03. Вызваленне Пачобута пракаментаваў кіраўнік праваабарончага цэнтра “Вясна“ (дзейнічае ў выгнанні), лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру, былы палітвязень Алесь Бяляцкі: “Я вельмі рады вызваленню журналіста, сапраўднага героя Анджэя Пачобута з лукашэнкаўскай турмы. Але не забываемся, што ў гэтай турме яшчэ сотні палітзняволеных чакаюць свайго вызвалення. Таму змагаемся за іх вызваленне, пакуль усе беларускія палітзняволеныя не выйдуць на свабоду“.

15:48. На 17.30 (16.30 паводле польскага часу) у Варшаве запланаваная прэс-канферэнцыя прэм’ер-міністра краіны Дональда Туска. Магчымы ўдзел Анджэя Пачобута, якога ён сустрэў на мяжы. Польскае тэлебачанне будзе весці трансляцыю.

15:33. Дональд Туск раскрыў некаторыя падрабязнасці перагаворнага працэсу: “Абмен на польска-беларускай мяжы стаў кульмінацыяй складанай дыпламатычнай гульні, якая доўжылася два гады і поўная драматычных паваротаў. Поспех быў забяспечаны дзякуючы выдатнай працы нашых службаў, дыпламатаў і пракурораў, а таксама вялізнай дапамозе нашых амерыканскіх, румынскіх і малдаўскіх сяброў. Дзякую вам усім ад імя Анджэя Пачобута і ад сябе асабіста“.

15:29. Апроч Пачобута вызвалены польскі манах-кармеліт Гжэгаж Гавел, паведамляе ініцыятыва “Хрысціянская візія“. Прэзідэнт Малдовы Мая Санду паведаміла аб вызваленні двух суайчыннікаў. У Беларусь перададзены расійскі археолаг Аляксандр Буцягін, арыштаваны ў Польшчы на запыт Украіны, і былы намеснік Службы інфармацыі і бяспекі Малдовы Аляксандр Балан, які працаваў на беларускі КДБ. Спецпрадстаўнік прэзідэнта ЗША Дональда Трампа па Беларусі Джон Коўл паведаміў, што ён і яго каманда дапамаглі вызваліць “трох палякаў і двух малдаван“.

15:24. Прэм’ер-міністр Дональд Туск назваў Пачобута нязломным. “Я змагу туды вярнуцца?” — гэта былі яго першыя словы. “Толькі ты вырашаеш. Ты ўжо свабодны чалавек”, — адказаў ён”, — напісаў Туск.

15:15. Вызваленне журналіста Пачобута — “вялікая радасць для яго сям’і” і “ўсіх тых, хто падтрымліваў і чакаў Анджэя ўвесь гэты час”, заявіла беларускі дэмакратычны лідар Святлана Ціханоўская. “Ён правёў за кратамі больш за пяць гадоў толькі таму, што не адмовіўся ад праўды і сумленна пісаў пра тое, што адбываецца ў Беларусі. Яго стойкасць, годнасць і непахіснасць сталі прыкладам для ўсіх нас”, — напісала палітык. Дэмлідар адзначыла, што “шчыра радая за Анджэя і яго блізкіх, якія вытрымалі гэты цяжкі шлях” і падзякавала “ўсім, хто змагаўся за яго вызваленне, перш за ўсё — кіраўніцтву Польшчы, ЗША і нашым еўрапейскім партнёрам”.

14:58. Абмен адбыўся на непрацуючым памежным пераходзе Перароў (Брэсцкая вобласць) — Белавежа.

14:52. Намеснік галоўнага рэдактара польскай “Газеты Выборчай” Раман Імельскі публікуе фатаграфію вызваленага Пачобута (справа). Бачна, што ён значна страціў у вазе.

14:49. На вызваленне Пачобута адрэагавала Святлана Ціханоўская: “Выдатная навіна: Анджэй Пачобут на свабодзе! Пасля многіх гадоў несправядлівага зняволення і ізаляцыі ён нарэшце можа ўздыхнуць з палёгкай. Мы бязмерна ўдзячныя польскаму ўраду, ЗША, ЕС і ўсім, хто нястомна змагаўся за Анджэя — сапраўднага польска-беларускага, еўрапейскага героя”.

14:45. Міністр замежных спраў Польшчы Радаслаў Сікорскі зрабіў рэпост запісу Туска ў “Х” пра вызваленне Пачобута.

14:20. Пачобута на мяжы сустрэў прэм’ер-міністр Польшчы Дональд Туск. “Анджэй Пачобут вольны! Вітаю ў польскім доме, дружа!” — напісаў Туск у “Х” і дапоўніў запіс фатаграфіяй сустрэчы. На ёй відаць, што Пачобут трымае ў руцэ беларускі пашпарт. Многія вывезеныя з краіны палітвязні былі пазбаўлены свайго пасведчання асобы. Раней неаднаразова паведамлялася, што Пачобут адмаўляецца выязджаць з Беларусі, таму нібыта яго не адпускаюць.

У бліжэйшы час у польскім МЗС адбудзецца прэс-канферэнцыя з нагоды вызвалення Пачобута.

14:10. Беларускія дзяржСМІ назвалі абмен “кульмінацыяй складанага і працяглага перамоўнага працэсу паміж КДБ Беларусі і Агенцтвам разведкі Польшчы”, які ажыццяўляўся паводле прамога даручэння Аляксандра Лукашэнкі.

Паведамляецца, што, “паводле слоў удзельнікаў абмену, перамовы пачаліся яшчэ ў верасні 2025 года”, а адпраўной кропкай да іх арганізацыі паслужыў зварот да Лукашэнкі “асобных лідараў дружалюбных нам краін”, пасля чаго ім “былі дадзеныя адпаведныя даручэнні Камітэту дзяржаўнай бяспекі”. Сцвярджаецца, што Лукашэнка “асабіста ўдзельнічаў у абмеркаванні дэталяў абмену ў ходзе двухбаковых кантактаў з нашымі саюзнікамі”.

“У перыяд закрытых перамоў паміж КДБ Беларусі і Агенцтвам разведкі Польшчы з прычыны рознай зацікаўленасці ўзнікла неабходнасць уключыць у працэс спецслужбы іншых краін. У канчатковым выніку ў ім удзельнічалі спецорганы сямі дзяржаў”, — гаворыцца ў паведамленні.

У выніку аперацыі дзесяць грамадзян розных краін вызвалены і “атрымалі магчымасць уз’яднацца з сем’ямі”. Сярод вызваленых у тым ліку грамадзяне Беларусі, “якія выконвалі асабліва важныя заданні ў інтарэсах забеспячэння нацыянальнай бяспекі і абараназдольнасці нашай краіны”. Лёс гэтых людзей “на ўсіх этапах іх дзейнасці” “на асаблівым кантролі ў Аляксандра Лукашэнкі”.

“З улікам асабістай просьбы да прэзідэнта Беларусі маці Андрэя Пачобута”, які адбываў пакаранне “за здзяйсненне шэрагу асабліва цяжкіх злачынстваў”, і лідара неафіцыйнага Саюза палякаў Анжалікі Борыс Лукашэнка “даручыў КДБ уключыць асуджанага ў гэты абменны працэс”.

Лукашэнка даў “канкрэтныя даручэнні” старшыні КДБ Івану Церцелю “аказаць усю неабходную дапамогу грамадзянам, вызваленым у выніку абмену, якія праявілі высокі прафесіяналізм, стойкасць і мужнасць пры выкананні задач у інтарэсах дзяржавы”.

Напярэдадні стала вядома, што спецпасланнік прэзідэнта ЗША па Беларусі Джон Коўл наведаў Варшаву, дзе 27 красавіка сустрэўся з прэзідэнтам Польшчы Каралем Наўроцкім і міністрам замежных спраў Радаславам Сікорскім. Гэта вынікае з публікацый на старонках згаданых польскіх палітыкаў у сетцы Х.

Канцылярыя Наўроцкага абмежавалася канстатацыяй факта сустрэчы і фота. Сікорскі, размясціўшы на сваёй старонцы адпаведную інфармацыю МЗС, падпісаў яе “Важныя справы”.

Падрабязнасці сустрэч не прыводзіліся.

Даведка “Позірку”. Анджэй Пачобут быў затрыманы 25 сакавіка 2021 года. Асуджаны на 8 гадоў пазбаўлення волі рашэннем Гродзенскага абласнога суда 8 лютага 2023 года. Працэс адбываўся у закрытым рэжыме. Праз два дні пасля гэтага Польшча на знак пратэсту закрыла пункт пропуску Баброўнікі (з беларускага боку Бераставіца). Пункт аднавіў працу 17 лістапада 2025 года.