Праваабаронцы лічаць ануляванне пашпартоў экс-палітвязняў “элементам злачынстваў супраць чалавечнасці”

10 красавіка, Позірк. Адвольнае прызнанне несапраўднымі пашпартоў людзей, якія пераследуюцца паводле палітычных матываў, з’яўляецца “не проста адмовай дзяржавы ад абароны сваіх грамадзян“, але “наўмысным злоўжываннем уладай з боку дзяржаўных органаў“, гаворыцца сумеснай заяве праваабарончай супольнасці, апублікаванай цэнтрам “Вясна“.

Гэта таксама з’яўляецца “дадатковай рэпрэсіўнай мерай“ у кантэксце трансгранічных рэпрэсій у дачыненні да людзей, якія “ўжо падвергліся адвольнаму крымінальнаму пераследу і панеслі несправядлівае пакаранне за рэалізацыю сваіх законных правоў і свабод”.

Праваабаронцы нагадваюць, што абарона сваіх грамадзян — “базавая функцыя і абавязак дзяржавы”. Пашпарт пры гэтым з’яўляецца “адной з праяў суверэнітэту дзяржавы“, гэты дакумент “пацвярджае гарантыю абароны грамадзяніна дзяржавай як на сваёй тэрыторыі, так і за мяжой“.

Гэта, як падкрэсліваюць праваабаронцы, “не проста адміністрацыйны дакумент, але пацверджанне юрыдычнай і сацыяльнай ідэнтычнасці чалавека”.

Нягледзячы на тое, што адсутнасць сапраўднага пашпарта дэ-юрэ не цягне страты грамадзянства, яно стварае сітуацыю “фактычнага безграмадзянства, закранае годнасць чалавека і перашкаджае рэалізацыі яго многіх базавых правоў”, адзначаюць праваабаронцы.

Адмова ўладаў Беларусі ад абароны ўласных грамадзян у якасці трансгранічнай рэпрэсіўнай меры “носіць куды больш шырокі характар і тычыцца не толькі вызваленых і прымусова вывезеных людзей”.

Праваабаронцы канстатавалі, што адвольнае прызнанне пашпартоў несапраўднымі можа разглядацца як “частка дзяржаўнай палітыкі, якая прадугледжвае шырокамаштабны і сістэматычны напад на насельніцтва“. У заяве гэта названа “элементам злачынстваў супраць чалавечнасці” па сэнсе кваліфікацыі Міжнародным крымінальным судом у Гаазе “ў кантэксце расследавання па сітуацыі Літва/Беларусь”.

Праваабаронцы заклікалі міжнародныя арганізацыі і замежныя дзяржавы “прыкладаць максімальныя дыпламатычныя намаганні для спынення практык, якія паражаюць ў правах вызваленых у выніку перамоваў грамадзян Беларусі”.

Таксама ў заяве ўтрымліваецца заклік “прыкладаць максімальныя дыпламатычныя намаганні для спынення практык, якія паражаюць у правах беларусаў, якія засталіся без сапраўднага пашпарта па віне ўладаў”. Акрамя таго, праваабаронцы настойваюць на адмене “пашпартнага ўказу”, які не дазваляе беларусам у эміграцыі абменьваць і атрымліваць дакументы ў дыпламатычных прадстаўніцтвах.

Заяву падпісалі: Беларускі Хельсінкскі камітэт, Lawtrend, Human Constanta, Беларускі ПЭН, Беларуская асацыяцыя журналістаў, Праваабарончы цэнтр “Вясна“, “Прававая ініцыятыва”, Беларускі дом правоў чалавека ім. Барыса Звозскава, Офіс па правах людзей з інваліднасцю, Беларускі кангрэс дэмакратычных прафсаюзаў.

30 сакавіка паведамлялася, што ўлады ў Мінску анулююць пашпарты былых палітвязняў, якіх пасля вызвалення выслалі з Беларусі. “Вясна” паведамляла, што гаворка пра людзей, прымусова вывезеных за мяжу ў верасні і снежні 2026 года.

Пазней стала вядома аб прызнанні несапраўднымі пашпартоў экс-палітвязняў, гвалтоўна высланых за межы Беларусі ў іншы час.

3 красавіка стала вядома, што ануляваны пашпарт нобелеўскага лаўрэата, былога палітвязня Алеся Бяляцкага.