Офіс Ціханоўскай патрабуе “кансалідаванай міжнароднай рэакцыі” на ануляванне пашпартоў высланых палітвязняў

31 сакавіка, Позірк. Ануляванне пашпартоў высланых з Беларусі палітвязняў з’яўляецца “грубым парушэннем міжнароднага права” — такую выснову зрабіла юрыдычная каманда Офіса дэмакратычнага лідара Святланы Ціханоўскай.

“Рэжым Лукашэнкі спрабуе выкарыстоўваць пашпарт як інструмент ціску і пакарання, — цытуе прэс-служба Ціханоўскай дарадцу па прававых пытаннях офіса Леаніда Марозава. — Але з пункту гледжання міжнароднага права такія дзеянні не пазбаўляюць чалавека яго правоў і не павінны аўтаматычна прызнавацца іншымі дзяржавамі. Гэта свядомая спроба зрабіць беларусаў уразлівымі за межамі краіны, і менавіта таму патрабуецца кансалідаваная міжнародная рэакцыя”.

У каментарыі юрыстаў офіса адзначаецца, што ануляванне пашпарта магчыма толькі пры наяўнасці выразна вызначаных падстаў. Масавае пазбаўленне дакументаў “паводле палітычных матываў без транспарэнтнай працэдуры і магчымасці абскарджання сведчыць пра прыкметы адвольнага рашэння”.

“З пункту гледжання міжнароднага права гэта можа сведчыць пра фактычнае пазбаўленне грамадзянства без належнай прававой працэдуры. Існуе рызыка апатрыдызму (безграмадзянства), які забаронены міжнароднымі стандартамі. Парушаецца таксама права на свабоду перамяшчэння і прызнанне правасуб’ектнасці. Без сапраўдных праязных дакументаў былыя палітычныя зняволеныя могуць сутыкнуцца з сур’ёзнымі перашкодамі на шляху легалізацыі ў прымаючай краіне. Гэта таксама можа прывесці да затрыманняў у трэціх краінах”, — адзначаюць юрысты.

Офіс Ціханоўскай разглядае гэтыя дзеянні “чарговым этапам рэпрэсій, накіраваных на выдварэнне і далейшую маргіналізацыю беларусаў”.

“Рэжым Лукашэнкі спачатку незаконна пазбаўляе свабоды паводле палітычных матываў, а пасля прымусова выводзіць людзей за межы краіны і пазбаўляе іх дакументаў, павышаючы іх уразлівасць і залежнасць. Гэта адна з форм транснацыянальных рэпрэсій, накіраваных на тое, каб зрабіць немагчымым бяспечнае і годнае жыццё нават за межамі Беларусі”, — адзначаецца ў заяве.

30 сакавіка паведамлялася, што ўлады ў Мінску анулююць пашпарты палітвязняў, якіх пасля вызвалення выслалі з Беларусі. Праваабарончы цэнтр “Вясна” паведамляў, што гаворка пра людзей, якіх прымусова вывезлі за мяжу ў верасні і снежні 2026 года.

Адзін з былых палітвязняў (імя не называецца), паведаміў праваабаронцам, што яго пашпарт, які быў сапраўдны да 2031 года, апынуўся несапраўдным пры праверцы дакумента праз базу на сайце МУС.

Паводле яго слоў, аналагічным чынам пра ануляванне сваіх пашпартоў даведаліся іншыя былыя зняволеныя, дэпартаваныя ў верасні.

“Я думаю, такая сітуацыя абсалютна ва ўсіх, хто выехаў з дакументамі, а гэта каля 20–25 чалавек”, — сказаў мужчына.

Адзначаецца, што ануляваны пашпарт у блогера Дзмітрыя Казлова, якога вывезлі з краіны таксама ў верасні 2025-га. Дакумент дзейнічаў да 2032 года.

Паводле слоў юрыста “Вясны” Святланы Галаўнёвай, “калі правяраеш статус дакумента на сайце МУС, указана толькі, што пашпарт несапраўдны, а на якой падставе — не ўдакладняецца”.

Такое “бюракратычнае дзеянне” ўладаў яна назвала “працягам пераследу, яшчэ адным крокам для стварэння ўмоў, калі немагчыма нармальна вярнуцца ў краіну”.

“Гэта можна расцэньваць як адміністрацыйны механізм замацавання ўладамі Беларусі адвольнай дэпартацыі сваіх грамадзян”, — падкрэсліла праваабаронца.

11 верасня 2025 года па выніках чарговых перамоваў Аляксандра Лукашэнкі з дэлегацыяй ЗША быў вызвалены і вывезены з Беларусі 51 палітвязень. Яшчэ адзін, палітык Мікалай Статкевіч, адмовіўся пакідаць краіну, быў зноў затрыманы, вызвалены ў лютым гэтага года пасля перанесенага ў няволі інсульту.

13 снежня мінулага года вывезеныя пасля вызвалення яшчэ 123 палітвязні.

Шэраг былых зняволеных вывезены з Беларусі без пашпартоў. Пры вывазе за межы краіны ім выдалі толькі даведкі пра вызваленне.